Bóżnice w tempie rozwoju poszczególnych narządów

Ostateczny kształt, jaki osiąga ciało, jest wynikiem różnego tempa wzro­stu poszczególnych części rozwijającego się zarodka. Różnice te stają się widoczne od pierwszego podziału zapłodnionego jaja z tym, że podział jest aktywniejszy u bieguna twórczego (animalnego) niż u bieguna od­żywczego (wegetatywnego). Różnica ta może być spowodowana częścio­wo rozmieszczeniem żółtka, a częściowo można ją przypisywać bardziej subtelnemu układowi regulacji gradientów. Z tego zróżnicowanego po­czątkowo wzrostu rozwija się u płazów złożony układ bardziej aktywnej proliferacji komórkowej wzdłuż części grzbietowej, wytwarzający osta­tecznie ośrodek wzrostu w zawiązku ogona.

Nie wiadomo do jakiego stopnia czynniki, które prowadzą do formo­wania embrionu, gastrulacji.u płazów, czy tworzenia smugi pierwotnej (fałd nerwowy) u owodniowców są wynikiem zróżnicowanego rozwoju komórkowego. Ruchy komórek i war­stwy tkanek są bardzo aktywne w tym czasie. Organizm podlega znacz­nym zmianom topologicznym. Masy komórek zewnętrznych przesuwają się do środka, jak podczas inwaginacji (wpuklania się) ? ponad wargi blastoporu (pragęba) lub poprzez smugę pierwotną. Do pewnego stopnia wszystkie te ruchy związane są ze zróżnicowanym rozwojem, ale są zbyt skomplikowane, aby można było przeprowadzić pełną analizę przy po­mocy takich pojęć, jak zróżnicowane tempo podziału komórkowego lub synteza białek.

Z chwilą utworzenia się głównych zarysów organizmu pojawia się wyraźny wzorzec zróżnicowanych szybkości podziału komórkowego. Po­działy są najaktywniejsze w ektodermie neuralnej (nerwowej), następnie w ektodermie skóry, mniej aktywne w mezodermie, a najmniej aktywne w endodermie. U królika do 7 dnia zanikają już te wyraźne różnice. Tem­po mitozy we wszystkich tkankach spada gwałtownie od 18 na 1000 ko­mórek do 14 dziesiątego dnia i 10 ? trzynastego dnia. Spadek ten do­wodzi ogólnego kontrolowanego obniżenia energii wzrostu, co wykazały badania prowadzone przez Medawara na sercu kurczęcia.

Od tego momentu rozwija się stopniowo bardziej skomplikowana mo­zaika zróżnicowanego tempa podziału i syntezy wewnątrz narządów. Nie mamy szczegółowych wiadomości na temat rozkładu tempa podziału i spo­sobu jego regulowania. Prawdopodobnie biorą tu udział zarówno czyn­niki całego układu, jak i miejscowe. W znanym eksperymencie przeszcze­piano traszkom jedną część zawiązka oka ? soczewkę lub gałkę ? na drugą część pochodzącą ze starszego lub młodszego osobnika jednego z większych lub mniejszych gatunków. Nastąpiło dopasowanie rozmiarów obu części, tak że wytworzyły się niemal całkowicie normalne oczy (Twitty, 1955). Muszą zatem działać miejscowe czynniki regulujące, obustronne i zwrotne, wywierające wpływ na tkanki. Jeśli przeszczepi się całe rozwi­jające się oko, wzrasta ono przez dłuższy czas w swoim własnym tempie, po czym występują pewne objawy regulacji; staje się ono odpowiednio większe lub mniejsze, prawdopodobnie dzięki oddziaływaniu układowe­mu larwy jako całości.

Wzajemne oddziaływania między komórkami i tkankami przybierają różne formy. Mitoza może być synchroniczna w całej tkance, podobnie jak w syncytium. Jedna tkanka może pobudzać inną. W ten np. sposób torebki włosowe komórek epidermalnych oddzia­łują na brodawki skórne.

W późniejszych etapach rozwoju układ nerwowy ma znaczny wpływ na różnicowanie. Kończyny rosną wolno lub wcale, jeśli są pozbawione nerwów, bogate zaś unerwienie powoduje tworzenie się nadliczbowych, zbędnych kończyn. Natomiast włosy (u myszy) lub poroża rosną nadal nawet przy braku nerwów (Wislocki, 1956).

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.