Regeneracja wątroby i innych gruczołów

Wymiana masy jednorodnej tkanki, jak np. wątroby, jest łatwa do ba­dania doświadczalnego, choć może nie zdarza się to często w naturze, z wyjątkiem przykładów chorobowych. W tkankach, które odnawiają się przez namnażanie komórek (jak w naskórku), potrzebna dla regene­racji wzmożona produkcja rozpoczyna się prawdopodobnie od przyśpie­szenia akcji wszystkich układów kontroli kierujących ciągłą wymianą. W tzw. tkankach ?rozrastających się” (prężnych), takich jak wątroba, w których aktywność mitozy u osobników dorosłych jest normalnie bar­dzo mała, muszą być uruchamiane specjalne mechanizmy, aby wytwo­rzyć masę zastępczą po utracie większej ilości tych tkanek. Mechanizmy te są rzeczywiście wyjątkowo potężne. Po zredukowaniu masy wątroby u myszy aż do 30% jej pierwotnej masy, wraca ona do normy w ciągu 6?8 dni. Jeśli usunie się jedną nerkę, to druga znacznie się powiększa. Również wiele innych podobnych mechanizmów kompensacji może wy­stąpić w całym ciele.

Możemy np. wyróżnić sytuacje, w których ubytek dotyczy funkcji ogólnoustrojowej i wywołuje hipertrofię w innym miejscu ciała spowo­dowaną czysto miejscowymi ubytkami. Na przykład po usunięciu gru­czołów ślinowych u szczura po jednej stronie ulegają hipertrofii (prze­rost) gruczoły po drugiej stronie.

Takie przykłady są częste i sugerują, że odpowiedzią na usunięcie części ciała rządzą zasadniczo względy funkcjonalne (Goss, 1964). To jednak nie daje nam wglądu w odnośne mechanizmy, z wyjątkiem spostrzeżenia, że są one specyficzne dla każdej tkanki i że zostały wysoce wyselekcjonowane. Istotnie nie ma jakiegoś ogólnego zasobu dostępnych informacji co do sposobów działania tych procesów kompensacyjnych.

Szczególnie dobrze zbadano wątrobę u szczura (Bucher, 1963). Po wycięciu części wątroby komórki i ich jądra powiększają się, a w około 18 godz. po wycięciu rozpoczyna się mitoza. Osiąga ona szybko maksi­mum obejmujące około 3% komórek w mitozie (normalnie 0,01%), a na­stępnie po około 30 godzinach zaczyna się spadek w kierunku normy. Powrót do początkowej masy uzyskuje się w ciągu tygodnia. Funkcje wątroby są tak rozmaite, że jest niemożliwe zdecydowanie, której z nich brak powoduje zapoczątkowanie namnażania się komórek. Częściowo jest to prawdopodobnie obniżenie zawar­tości białek plazmy i indukcja syntezy białek specyficznych. Innymi czynnikami mogą być niedostatek funkcji trawiennych lub po prostu rezultat zniekształcenia modelu krążenia wątrobowego.

Podobnie po usunięciu nerki występuje wiele fizjologicznych reper­kusji, z których każda może zapoczątkować hipertrofię (przerost) pozo­stałej nerki. A nie jest to spowodowane po prostu potrzebą by pojedyn­cza nerka wytwarzała więcej moczu. Jeden moczowód można kierować tak, by wchodził do jamy otrzewnowej lub jelita. Jej wydzielina zostaje zaabsorbowana i przyczynia więcej pracy drugiej nerce, ta ostatnia jed­nak nie ulega hipertrofii.

Podobne niewytłumaczone sprzeczności spotyka się często w piśmien­nictwie dotyczącym wymiany. Na przykład jedną z efektywnych dróg wywołania hipertrofii gruczołu ślinowego u szczura jest powtarzanie amputacji dolnego siekacza, a efekt jest jednostronny i dotyczy gruczołu ślinowego wyłącznie po tej samej stronie. Muszą tutaj być czynne pewne specjalne mechanizmy (przypuszczalnie nerwowe), które wiążą wydzie­lanie ze zniszczeniem zęba. W praktyce zniszczenie to zwykle byłoby symetryczne i jest chyba przypadkowe, że mechanizm ten wystąpił po jednej stronie.

Wyrównawczy wzrost narządów o wewnętrznym wydzielaniu jest silnie zaznaczony i normalnie powoduje go stymulacja przez inne gru­czoły wewnętrznego wydzielania. I tak przysadka stymuluje tarczycę, korę nadnerczy, gruczoły płciowe i inne. W każdym przypadku gdy po­wstaje niedobór wywołany przez usunięcie tkanki, występuje stymula­tor, lecz szczegóły, jak ten proces zachodzi, nie są znane.

Sama wzmożona aktywność nie musi koniecznie powodować rozrostu, co wykazano na przykładzie powtarzanego pobudzania gruczołu wydzie­lania wewnętrznego przez stosowanie leku. Ani trzustka, ani gruczoły ślinowe nie wykazywały hipertrofii po powtarzaniu stymulacji pilokarpiną. Ciekawe jednak, że inny lek ? izoproterenol, który stymuluje wy­dzielanie śliny, powoduje hipertrofię, wskutek czego gruczoły mogą stać się pięć razy większe aniżeli normalne. Przykłady te służą właściwie jedynie dla podkreślenia naszej ignorancji co do me­chanizmów które, wyzwalają hipertrofię.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.