Okres operacji konkretnych (7?11 lat)

Mniej więcej pomiędzy 7 a 11 rokiem życia dziecko uczy się, jak posłu­giwać się nabytą umiejętnością właściwego posługiwania się symbolami. Jednak fakt, że zaczyna ono stosować symbole wcale nie znaczy, że szybko nauczy się stosować wszystkie rodzaje symboliki, jakich dostar­cza język. Większość dzieci musi cierpliwie przyswajać sobie kolejne szczegóły technik abstrakcji koniecznych dla opanowania procesów my­ślowych, które stanowią podstawę nauk przyrodniczych, logiki, matema­tyki, ujmowania historii, przewidywań praktycznych i sądów moralnych. To prawda, że u wszystkich dzieci do pewnego stopnia, a u niektórych nawet szczególnie silnie, rozwija się w tym okresie jednorodna zdolność posługiwania się symbolami wszelkiego rodzaju, tak jakby model w móz­gu dysponował wytrychem umożliwiającym mu dobieranie się do wszyst­kich problemów logicznych. Ale wiele dzieci jest w stanie nauczyć się tylko operowania symbolami indywidualnymi oraz seryjnego i kolejnego ich przekształcania. Jeśli na to spojrzymy od tej strony, to przekona­my się, jak pilna jest potrzeba zrozumienia natury zachodzących tu pro­cesów przetwarzania danych.

Nawet najbardziej utalentowani muszą się uczyć stosowania poszcze­gólnych słów i indywidualnych operacji. Piaget badał, jak to się odby­wa dla szeregu różnorodnych pojęć odnoszących się do przestrzeni, liczby, ilości, geometrii, związków przyczynowych i sądów moralnych. Te pio­nierskie badania były próbą skonstruowania schematu pozwalającego nam zrozumieć działania ludzkiego mózgu. Możemy tu podać tylko parę przykładów ilustrujących metodę.

Ciekawe, że Piaget wybiera jako główną cechę tego okresu życia ogól­ną zdolność posługiwania się symbolami, pomimo że odsłonił wiele szcze­gółów rozmaitych wchodzących tu w grę działań. Dziecko w okresie przedoperacyjnym posługuje się co prawda wyobrażeniami, ale pojedyn­czo i z charakterystyczną niekonsekwencją, jakby niezdolne było do uogólnień. W wieku od 7 do 11 lat u badanych dzieci szwajcarskich od­kryto pojawienie się nowej władzy umysłu. Dziecko umie odtąd ?strukturalizować teraźniejszość w kategoriach przeszłości bez nadmiernego wy­siłku i przesunięć, tzn. bez znamiennej i stale obecnej u dzieci przedszkol­nych skłonności do popadania w niepewność i sprzeczności” (Flavell, 1963).

Istota metody badawczej polega na obserwacji tego, jakimi sposoba­mi posługuje się dziecko, gdy grupuje przedmioty, jak wykonuje opera­cje logiczne dotyczące relacji przestrzennych, części i całości, a także operacji niepoznawalnych, np. w stosunkach z innymi ludźmi. W sy­stemie logicznym dziecka można, zdaniem Piageta, wyróżnić ostatecznie dziewięć właściwości charakterystycznych jako ?zgrupowania”. Omówie­nie ich równałoby się ocenie tego, w jakiej mierze udało się Piagetowi zgłębić ?anatomię” ludzkiego systemu operacji logicznych, a więc wy­konać zadanie, które ma bardzo dawną historię. Na przykład jego pierw­sze ?zgrupowanie” obejmuje istotne operacje składające się na mani­pulowanie symboliką nadrzędności i podrzędności klas. Spaniele, pekiń­czyki itd. stanowią klasę psów domowych; istnieje klasa psów nieudomowionych (wilki itd.). Wszystkie psy należą do klasy mięsożernych, są też inne mięsożerne (niedźwiedzie, koty itd.). Wszystkie mięsożerne są ssakami… itd. Oczywiście procesy, które umożliwiają taką hierar­chiczną klasyfikację, należą do fundamentalnych w naszym systemie logiki. W jakiej mierze Piagetowi udało się opisać rozwój tego systemu przy pomocy swoich dziewięciu ?zgrupowań”, to po części problem dla logików; dla nas zaś raczej to kwestia obserwacji dzieci i interpretacji ich zachowań. Nie możemy tu omówić pozostałych ?zgrupowań”, choć są również interesujące.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.