Regulacja dojrzewania

Cały przebieg procesu wzrostu po najwcześniejszych stadiach rozwoju zarodkowego jest prawdopodobnie regulowany przez mechanizm synchro­nizujący w mózgu. Sterowanie mózgu dokonuje się pod wpływem dzia­łania wydzielanego przez podwzgórze hormonu na przedni płat przysadki, jak to już poprzednio opisano. Przysadka nowo narodzonego szczura prze­szczepiona blisko guza popielatego (tuber cinereum) mózgu dorosłego szczura zaczyna wkrótce wydzielać hormony gonadotropowe (Harris i Jacobsohn, 1952). Podstawową zmianą przed pokwitaniem może być wy­zwolenie poprzednio zahamowanej aktywności komórek podwzgórza po­budzających przysadkę. Wiemy, że estrogeny działają w podobny sposób regulując działanie podwzgórza. Być może, niewielkie ilości estrogenu wydzielone przed pokwitaniem służą do ograniczania podwzgórza. Zja­wiska charakterystyczne dla okresu pokwitania są zatem zapoczątkowane przez podniesienie progu aktywności komórek mózgowych, które po od­blokowaniu zaczynają wydzielać substancje stymulujące wyzwalanie go­nadotropin. Powoduje to zwiększenie ilości estrogenów, które ostatecznie ograniczają aktywność podwzgórza, nawet przy wyższym progu. Być może, iż mechanizm ten mógłby wyjaśnić także zakończenie skoku pokwitaniowego, gdyby można było udowodnić, że skok ten zależy od działania gonadotropin.

Inne hormony przysadkowe prawdopodobnie różnią się w mniejszym stopniu. Hormon adrenokortykotropowy (ACTH) i hormon wzrostu, somatotropowy (STH) występują w tych samych stężeniach zarówno w gru­czołach dzieci, jak i dorosłych. Dane dotyczące rzeczywistych poziomów wydzielanych hormonów są niepełne, ale sugerują, że w okresie pokwi­tania najbardziej widocznie zwiększa się ilość estrogenów i androgenów. Substancje te wydzielane są w zwiększonych ilościach nie tylko przez gonady, ale także przez korę nadnerczy (adrenal cortex). Jednakże kortykoidy i aldosterony wydzielane są w podobnym stopniu w ciągu całego życia nie wywołując skoku pokwitaniowego. Musi to więc znaczyć, że przysadka wpływa na nadnercza poprzez jakiś inny czynnik niż ACTH.

Fakty te nasuwają przypuszczenie, że bezpośrednią przyczyną prze­mian rozwojowych w okresie pokwitania są androgeny jąder i nadnercza u osobnika płci męskiej i androgeny nadnercza u osobników żeńskich. Estrogeny mają znacznie mniejszy wpływ na wzrost i rozwój niż testo­sterony. Zwiększenie wydzielania estrogenów w okresie pokwitania może jednak, jak to już wykazano, być czynnikiem, który ostatecz­nie ogranicza aktywność podwzgórza i powoduje zakończenie skoku po­kwitaniowego. Hipoteza ta umożliwiałaby wyjaśnienie osiągania więk­szych rozmiarów u osobników męskich dzięki testosteronom i później­szemu zmniejszeniu poziomu estrogenów u osobników płci męskiej, co po­zostawia niezablokowane podwzgórze przez dłuższy okres czasu. W każ­dym razie różnice występujące w rozwoju obu płci miały prawdopodob­nie znaczenie przystosowawcze, co na wyższym poziomie rozwoju staje się ?przyczyną” ich pojawienia.

Chociaż wielu problemów działania układu regulującego wzrost nie udało się jeszcze zbadać, jest niemal pewne, że układ ten u człowieka ? podobnie jak u innych ssaków ? jest sterowany zasadniczo przez pod­wzgórze. Guzy podwzgórza, a zwłaszcza guz popielaty (tuber cinereum), mogą spowodować przedwczesne dojrzewanie u obu płci. Zmiany te na­stępują w zwykłej kolejności, łącznie z uformowaniem funkcjonującego w pełni aparatu rozrodczego. Znany jest przypadek dziewczynki, u której wystąpiła miesiączka w wieku 1 roku i która w wieku 5 lat i 8 miesięcy urodziła w normalnym terminie dziecko (cesarskie cięcie). Przypadki takie dowodzą, że u człowieka, podobnie jak i u innych ssaków, dojrza­łość płciowa może rozwinąć się stosunkowo wcześnie po urodzeniu. Można zatem stwierdzić powtórnie z naciskiem, że me­chanizm wywołujący opóźnienie rozwoju został w taki sposób specyficz­nie wyselekcjonowany, że dojrzałość zostaje osiągnięta dopiero po pew­nym czasie, w odpowiednim dla danego gatunku okresie. Nieprzypadkowo mechanizm ten jest sterowany z mózgu, i to z części znajdującej się tylko nieco poniżej najwyższych ośrodków mózgowych. Podobny układ regula­cji czasu dojrzewania występuje u wielu innych zwierząt. U owadów mózg steruje działaniem gruczołów retrocerebralnych (ciała przyległe, corpora allata) hamując ich wydzielanie, które odblokowane pobudzają gonady (Wigglesworth, 1964). Podobnie ośrodek nerwowy ośmiornic umieszczony w pobliżu części pamięciowej mózgu hamuje działanie gru­czołu ocznego, którego wydzielanie pobudza gonady (Wells i Wells, 1959). Przypuszczalnie chodzi o to, aby tempo rozwoju było takie, żeby mogło zapewnić optymalne wykorzystanie możliwości danego gatunku. Szybkie dojrzewanie jest bardziej odpowiednie dla gatunków o słabo rozwiniętym układzie nerwowym, dających liczne i zróżnicowane potomstwo. Nato­miast osobniki gatunków o dobrze rozwiniętym mózgu i dużej zdolności uczenia się potrzebują dłuższego okresu dla zdobycia wiadomości potrzeb­nych do utrzymywania przy życiu siebie i swego potomstwa.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.