Odnowa nerwu jako przykład gojenia

Gojenie, odnowa, wymiana i regeneracja są tak ściśle związanymi ze sobą procesami, że trudne jest (a nawet zbędne) przeprowadzenie pomię­dzy nimi jakiegoś wyraźnego rozgraniczenia. Wszystkie one różnią się od procesów utrzymywania życia tym, że są procesami uruchomianymi tylko przy zaistnieniu jakiegoś wypadku, który może się zdarzyć, lecz nie powtarza się regularnie. Instrukcje organizmu zawierają w sobie za­bezpieczenia przeciw takim wypadkom, których występowanie jest w pewnym sensie przewidywane i oczekiwane, chociaż nierytmiczne. Ter­minów tych możemy używać jako określeń opisujących odnowę uszko­dzeń o różnym zasięgu, np. od zwykłego krzepnięcia krwi do wymiany całej kończyny.

Gojenie się ma wiele znaczeń, lecz odnosi się w szczególności do ta­kich procesów, jak zamykanie i zabliźnianie ran w skórze lub w innych narządach, gdzie uszkodzenie może spowodować nie tylko ubytek sub­stancji, który może być minimalny, ile przerwanie ciągłości tkanek. Inte­resujący przykład stanowi następstwo przerwania nerwu. Fizyczne prze­rwanie nerwu polega tylko na jego rozdzieleniu, przy czym nie odgrywa tu roli utrata tkanki, lecz fakt, że włókna nerwowe potrzebują połączenia z ciałem komórki w celach odżywczych. Dlatego po rozerwaniu czy prze­cięciu aksonu jedynie centralna jego część pozostaje żywa, peryferyjne wypustki oderwanej części ulegają degeneracji. Jeśli jednak obydwa ?kikuty” przylegają ściśle do siebie, to stare części aksonu w miejscu rozerwania zostają zastąpione przez wyrostki centralnego zakończenia i w ten sposób nastąpi znowu połączenie nerwu. Możemy więc uważać procesy, które powodują ponowne łączenie się ?kikutów” aksonu, za przykład gojenia, a funkcję nowych włókien ? jako wymianę lub rege­nerację.

Po każdym zranieniu (u ssaków) odnowa przebiega poprzez trzy fazy: 1) zapalną, czyli operację pierwszej pomocy prowadzącą do zasklepienia rany i usunięcia zanieczyszczeń; 2) rozrastania się tkanki, gdy zjawiają się fibroblasty zdolne do odkładania nowego materiału struktu­ralnego, a prawdopodobnie i wytwarzania specyficznych typów komórek; 3) przemodelowania, np. tworzenia się blizny albo, jak w przypadku od­nowy nerwu, rozrost niektórych włókien nerwowych oraz całkowity lub częściowy zanik innych.

Pierwsza pomoc polega na wytworzeniu skrzepu krwi. Dokonuje tego specjalny układ enzymów i innych białek prze­widzianych do tego celu. Nieczynny enzym krwi ? protrombina zostaje zaktywowana przez enzym trombokinazę, uwolnioną przez zniszczoną tkankę; trombokinaza w obecności jonów wapnia przemienia protrombinę w formę aktywną, czyli trombinę. Ta ostatnia katalizuje następnie zmianę rozpuszczonego w osoczu białka fibrynogenu na włókna fibryny, które umożliwiają zamknięcie otworów naczyń, tamując upływ krwi. Dopomaga temu także skurcz samych naczyń. Skrzep fibrynowy zaspo­kaja również pierwszą potrzebę odnowy, którą jest wypełnienie luki pozostawionej przez ranę. Lecz sam skrzep nie jest dość silny, by oprzeć się jakiemukolwiek większemu naciskowi lub naprężeniu i musi być za­stąpiony przez tkanki silniejsze. Dlatego prawie natychmiast przenikają tu krwinki białe. Pierwsze z nich, to małe komórki ? mikrofagi (polimorfy), zdolne do usunięcia części zniszczonych i czynników infekcyj­nych; później wkraczają większe komórki ? makrofagi. Komórki te wspólnie usuwają skrzep fibryny, prawdopodobnie za pomocą enzymów fibrynolitycznych dostępnych dzięki rozpadowi obojętnochłonnych leuko­cytów i uwalnianiu się z nich lizozymów. Enzymy te działają w sposób zróżnicowany na cząsteczki fibryny, atakując najpierw te, które nie są napięte. Skrzep dzięki temu zaczyna tworzyć ukierunkowane pasma. Wzdłuż nich wędrują fibroblasty, które następnie przystępują do wy­twarzania kolagenu w celu złączenia silniej rozdzielonych powierzchni.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.